Zielony Ład z roślinami bobowatymi

mgr inż. Grzegorz Kopeć

Dyrektor ds. Innowacji Ampol-Merol Sp. z o.o.

Rośliny bobowate – strączkowe – pastewne uprawiane są głównie na nasiona. Jednak coraz częściej ich siew w gospodarstwie ma na celu pozyskiwanie własnych nasion do realizacji tzw. zazielenienia z przeznaczeniem na zielony nawóz.

Duże i grube nasiona wykorzystywane są głównie w celach paszowych jako bogate źródło białka, ale również w rozwijającym się przemyśle spożywczym i kosmetycznym. Do roślin strączkowych powszechnie uprawianych w naszym kraju zaliczamy: łubin wąskolistny, żółty i biały, groch siewny ogólnoużytkowy i pastewny (peluszka), bobik i wykę. Ostatnio coraz większą popularnością „medialną” cieszy się soja, która w ciągu 3-4 lat uprawy w danym gospodarstwie staje się rośliną coraz wierniej plonującą, co wiąże się z pozyskaniem przez rolnika większego doświadczenia w jej uprawie.

Kluczowe strączkowe

Z agrotechnicznego punktu widzenia rosnący areał uprawy roślin strączkowych jest zjawiskiem bardzo korzystnym, a nawet koniecznym dla prawidłowego funkcjonowania płodozmianu, podwyższenia urodzajności gleb i troski o środowisko. Rośliny te, dzięki aktywne symbiozie korzeni z bakteriami brodawkowatymi, wiążą wolny azot atmosferyczny, który wraz z resztkami pożniwnymi pozostaje w glebie. W ten sposób do gleby trafia średnio od 40 do 100 kg azotu na hektar bez żadnych dodatkowych nakładów. Bardzo wartościowe resztki pożniwne są doskonałym materiałem do rozwoju życia biologicznego, które wyraźnie aktywuje procesy mineralizacji substancji organicznej, nawet w roślinach następczych. To prowadzi do uwalniania wielu cennych składników pokarmowych, takich jak azot, fosfor, potas, wapń itp.

Rozwinięty system korzeniowy roślin strączkowych głęboko drenuje glebę, co w efekcie doskonale ją napowietrza, a szczególnie te warstwy, do których nie sięga uprawa. Dodatkowo pobiera on składniki pokarmowe z głębszych warstw gleby, które zostały wcześniej wypłukane w głąb profilu glebowego. Korzenie roślin strączkowych wydzielają stosunkowo duże ilości kwasów korzeniowych, dzięki czemu uruchamiają fosfor, który wcześniej był niedostępny dla innych roślin uprawnych w płodozmianie.

Rośliny strączkowe znacząco podwyższają poziom próchnicy w glebie. Są to rośliny strukturotwórcze. Przyczyniają się do tworzenia właściwej struktury gruzełkowatej, która gwarantuje odpowiedni stosunek wody do powietrza. To z kolei wpływa na prawidłowy rozwój bakterii korzeniowych oraz na polepszenie pojemności wodnej gleby, a w efekcie zwiększa odporność na suszę. Rośliny strączkowe są idealnym przedplonem pod każdą inną roślinę uprawną, pozostawiając stanowisko w bardzo wysokiej kulturze (pod warunkiem zachowania prawidłowej regulacji zachwaszczenia).

Są idealnym przerywnikiem w wysyconych płodozmianach zbożowo-rzepaczanych, w których dochodzi do uciążliwej kompensacji chwastów i chorób płodozmianowych, przy jednocześnie spadającej skuteczności pestycydów. Wiąże się to przede wszystkim z licznymi uodpornieniami patogenów na źle dobrane substancje czynne, stosowane zbyt często po sobie i w nieodpowiednich (zaniżonych) dawkach.

Podsumowując - rośliny strączkowe to rośliny regenerujące glebę. Poprawiają jej właściwości biologiczne, mechaniczne, fizyczne i chemiczne. Jednym słowem - wprowadzają ład do środowiska.

Strączkowe się liczą


Z ekonomicznego punktu widzenia rośliny strączkowe wpisane są w program Unii Europejskiej do tak zwanego zazielenienia, dzięki czemu rolnikowi przysługuje dodatkowa dopłata, która zwiększa rentowność ich upraw. Ponadto, jako rośliny regenerujące stanowisko, przyczyniają się do wzrostu plonu rośliny następczej nawet do 15%, bez dodatkowych nakładów. Pozostawiają znaczne ilości azotu, dzięki czemu możemy zmniejszyć potrzeby nawozowe na ten składnik w roślinie następczej, ograniczając wielkość nawożenia. Ponadto pełna agrotechnika roślin strączkowych nie należy do tzw. upraw intensywnych, czyli kapitałochłonnych i jest łatwa do odtworzenia. Nie wymaga dodatkowego, specjalistycznego sprzętu do siewu, ochrony czy zbioru, bo jest on jednocześnie wykorzystywany w uprawie zbóż czy rzepaku.

Strączkowe w żywieniu zwięrząt


W aspekcie gospodarczym trwa trend powiększania areału uprawy roślin strączkowych pastewnych w celu zwiększenia w żywieniu zwierząt udziału białka roślinnego pochodzącego z naszych, krajowych upraw. Wiele podmiotów gospodarczych, zainspirowanych wzrastającą popularnością i trendem uprawy, przystosowuje się zarówno do skupu, jak i obróbki nasion w celach paszowych i konsumpcyjnych, inwestując w dodatkowe powierzchnie magazynowe oraz nowoczesne linie przetwórcze.

Wysokość plonowania roślin strączkowych okazuje się mało stabilna. Wynika to między innymi z nieodpowiedniego rozkładu opadów w stosunku do potrzeb rośliny, ale również z ograniczania ilości zarejestrowanych środków ochrony roślin. A to zmniejsza skuteczność regulacji zachwaszczenia, dojrzewania i naraża na duże straty powstające przez coraz liczniej występujące szkodniki. Zatem agrotechnika roślin strączkowych wymaga praktycznej znajomości podstawowych zasad ich uprawy.

Wymagania glebowe


Rośliny strączkowe mają wysoce zróżnicowane wymagania glebowe, co przedstawia tabela 1. Reagują one bardzo wyraźnie na nieodpowiednio dobrany rodzaj gleby i jej pH.

Często w praktyce poszczególne gatunki wysiewane są na gleby zdecydowanie słabsze niż wynika to z powyższej tabeli. Związane to jest między innymi z ograniczoną powierzchnią dobrych gleb w danym gospodarstwie, ponieważ na nie trafiają rośliny bardziej wymagające, jak: burak, rzepak, pszenica itp.

Dlatego w wielu przypadkach rolnicy uzyskują niezadowalające plony roślin strączkowych, których bezpośrednia wartość ze sprzedaży nie pokrywa kosztów produkcji, co zniechęca ich do dalszego kontynuowania tych upraw. Jednak dodatkowe dopłaty i własny materiał siewny do poplonów to korzyści, które w ostateczności zachęcają producentów do siewu tej grupy roślin.

Stanowisko


Powinno być:

  • odchwaszczone,
  • w dobrej kulturze,
  • w miarę „ciepłe” (szybkie wschody, intensywniejsze kwitnienie itd.).

Przedplon:

  • przedplonem strączkowych mogą być różne rośliny uprawne (z wyłączeniem roślin motylkowych);
  • najlepiej uprawiać je w 3.-4. roku po oborniku;
  • przerwa w uprawie strączkowych na tym samym polu powinna wynosić co najmniej 3-4 lata.

W praktyce najczęściej strączkowe uprawia się po zbożach. Są doskonałym przedplonem dla form ozimych, np.:

  • groch - dla rzepaku, jęczmienia i pszenicy ozimej, gdzie dysponujemy dłuższym czasem do pełnej uprawy roli pod siew rośliny następczej;
  • bobik, soja - dla pszenicy ozimej;
  • łubin - dla żyta i pszenżyta ozimego.

Uprawa roli


Uprawa roli powinna przebiegać tak samo jak pod inne rośliny jare wczesnego siewu za wyjątkiem wyki ozimej.


Tabela 2.

Uprawa pożniwna i jesienna

  1. Podorywka lub talerzowanie (przed zabiegiem w razie potrzeby wapnowanie)
  2. Orka zimowa (po wysiewie nawozów wieloskładnikowych P i K)


Uprawa wiosenna

  1. Wysiew nawozów azotowych (30 kg/ha - dawka startowa)
  2. Zabiegi wczesnowiosenne (ograniczenie strat wody, wyrównanie powierzchni pola):

    a. na glebach lekkich:

        • bronowanie

    b. na glebach cięższych:

        • agregat, np. kultywator + brona lub włóka + brona ciężka lub
        • narzędzia aktywne (gleby typowo gliniaste, ilaste)
  3. Wysiew nasion
  4. Wałowanie posiewne (za wyjątkiem: gleb zlewnych, wysokiej wilgotności gleby oraz tuż po opadach)

Nawożenie


a) nawożenie azotem

  • rośliny strączkowe, dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi, wykorzystują azot atmosferyczny, lecz zanim się ona rozwinie, zalecane jest stosowanie przedsiewne azotu w ilości 25-30 kg N na 1 ha, jako tzw. dawkę startową;
  • w uprawie łubinów można nawet zrezygnować z nawożenia azotowego;


b) nawożenie fosforem i potasem

Termin wysiewu:

  • jesienny - na glebach bardziej zwięzłych;
  • wiosenny - na glebach lżejszych.


Wielkość dawek zależy od:

  • zasobności gleby;
  • wartości przedplonu;
  • stopnia mineralizacji;
  • wielkości przewidywanego plonu.

* Po ocenie stanowiska można zrezygnować z nawożenia azotowego.


c) wapnowanie gleby

Właściwy odczyn gleby decyduje o prawidłowej symbiozie roślin strączkowych z bakteriami nitryfikacyjnymi. I tak:

  • bobik, groch, soja i wyka jara wymagają obojętnego odczynu gleby. Jeśli zachodzi potrzeba odkwaszenia stanowiska, wówczas należy po zbiorze przedplonu zastosować nawozy wapniowe o wysokiej reaktywności, takie jak wapna kredowe, węglanowe (Morawica) czy też na gleby ubogie w próchnicę zastosować nawóz o nazwie Czarna Kreda. Zawiera ona 40% CaO i dodatkowo kwasy humusowe oraz węgiel organiczny;
  • łubin wąskolistny i żółty dobrze znoszą odczyn lekko kwaśny, a ujemnie reagują na odczyn obojętny i zasadowy.

Nawozy wapniowe należy dokładnie oraz płytko wymieszać z glebą. Częstym błędem po wywiezieniu i rozrzuceniu nawozów wapniowych jest ich głębokie przyoranie. Wówczas wapno zalega na głębokości 15-20 centymetrów. Natomiast świeżo wyorana warstwa gleby nadal wykazuje właściwości kwaśne. W takich niekorzystnych warunkach młode i słabo ukorzenione rośliny wyraźnie reagują na niski odczyn gleby poprzez zahamowanie wzrostu, odbarwienia liści – liścieni, a nawet zamieranie siewek (bobik, groch).

Siew


a) przygotowanie materiału siewnego

  • materiał siewny powinien być dobrej jakości (energia kiełkowania – 75-95%, czystość ok. 98%, brak uszkodzeń mechanicznych);
  • nasiona powinny być zaprawione przeciwko chorobom;
  • bezpośrednio przed siewem nasiona należy zaprawiać również NITRAGINĄ. To szczepionka zawierająca bakterie nitryfikacyjne, które intensyfikują proces powstawanie brodawek korzeniowych odpowiedzialnych za symbiozę azotu;

b) termin i parametry siewu (patrz Tabela 4.)

Rośliny strączkowe są wrażliwe na opóźniony termin siewu. Powstaje wówczas większa podatność roślin na choroby, wydłuża się okres wegetacji, co opóźnia termin zbioru.

Liczba roślin na 1 m2 – patrz Tabela 4.
MTN – patrz etykieta na opakowaniach
Zdolność kiełkowania – patrz etykieta na opakowaniach
WP – wschody polowe. Są niższe od zdolności kiełkowania (warunki laboratoryjne), zatem do wyniku należy dodać od 5 do 10% normy wysiewu.



Pielęgnacja


a) zabiegi agrotechniczne:

  • wałowanie po siewie – efekt: wyrównane i szybkie wschody. W przypadku grochu – łatwiejszy zbiór;
  • bronowanie broną lekką lub typowym chwastownikiem po wschodach roślin i chwastów ma na celu:
      • zerwanie skorupy glebowej – przerwanie parowania;
      • niszczenie wschodzących chwastów. Rośliny strączkowe długo kiełkują oraz przechodzą tzw. okres powolnego
        wzrostu i dlatego też w tym czasie są bardziej podatne na zachwaszczenie;

Bronowania nie należy wykonywać po wcześniejszym zastosowaniu herbicydów o działaniu doglebowym, gdyż powoduje to zerwanie warstwy ochronnej i w konsekwencji zwiększenie stopnia zachwaszczenia w późniejszym okresie wegetacyjnym roślin strączkowych.

b) zabiegi chemiczne:

  • stosowanie pestycydów zgodnie z zaleceniami IOR

Choroby i szkodniki



Ochrona chemiczna

Pod poniższym linkiem znajduje się wykaz polecanych środków do ochrony roślin strączkowych.

Tabela środków ochrony roślin strączkowych


Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem przeczytaj informacje zamieszczone w etykiecie i informacje dotyczące produktu. Zwróć uwagę na zwroty wskazujące na rodzaj zagrożenia i przestrzegaj zasad bezpiecznego stosowania produktu wskazanych na etykiecie.

Używamy plików cookies

Ampol-Merol i jego kontrahenci używają cookies i podobnych technologii m.in. w celach: reklamowych, statystycznych oraz świadczenia usług. Jeżeli nie zmienisz ustawień, cookies będą zapisywane w pamięci Twojego urządzenia. Więcej w Polityce prywatności.