Jak jesienią przygotować pole pod wiosenny siew buraków i kukurydzy?

Precyzja siewu buraków cukrowych i kukurydzy w dużym stopniu zależy od stopnia przygotowania gleby. Niska norma wysiewu - 8-10 nasion na 1 m² - wymaga:

• odpowiedniej struktury gruzełkowatej, 
• właściwego zagęszczenia gleby w wierzchniej warstwie siewnej,
• odpowiedniego podsiąku wody.

Ma to szczególne znaczenie w roślinach, gdzie spadek obsady o 1-2 szt./m² z tytułu ograniczonych wschodów polowych znacznie ogranicza plonowanie. Strata plonu sięga nawet 20-30%. Dlatego precyzja przygotowania gleby w dużym stopniu zależy od:

• właściwie dopasowanej uprawy do składu mechanicznego gleby, 
• rodzaju rośliny przedplonowej, 
• aktualnych warunków glebowych-wilgotnościowych, 
• dostępnego sprzętu mechanicznego.

Jesienna uprawa gleb cięższych

W ostatnich latach obfita ilość jesiennych opadów deszczu w dużym stopniu wpłynęła na termin i rodzaj uprawy. Szczególnie dotyczyło to gleb cięższych tzw „minutówek”. Posiadają one wąski zakres wilgotności, w którym możemy uzyskać właściwą strukturę gleby. Burak cukrowy czy kukurydza, to rośliny głęboko ukorzeniające się, zatem potrzebują odpowiedniego spulchnienia na głębokość 25-30 cm.

Możemy to uzyskać poprzez tradycyjną orkę lub specjalistyczne agregaty glebowe wyposażone w mocne dłuta z różnymi zestawami do rozkruszania brył, mieszania gleby itp. Systemy uprawne tzw. bezorkowe czy orkowe szczególnie pod burak cukrowy mają różne opinie. Wynikają one z wieloletniej subiektywnej praktyki rolnika. Trudno jednoznacznie określić, który jest lepszy. Wyniki z doświadczeń polowych określających wielkość i jakość plonu są zmienne. Wybór systemu uprawy w dużym stopniu zależy od: 

• składu mechanicznego i wilgotności gleby, 
• głębokości poziomu próchnicznego,
• stosowania obornika, 
• parku maszynowego i mocy ciągnika. 

Dlatego system uprawy powinien być odpowiednio dopasowany do powyższych warunków glebowych i technicznych w danym gospodarstwie.

Cel jesiennej uprawy gleb cięższych

• wykorzystanie działania mrozu w budowaniu właściwej  struktury,
• zatrzymanie większej ilości śniegu i zwiększenie pojemności wodnej, 
• niszczenie podeszwy płużnej  z wykorzystaniem prostego głębosza, 
• napowietrzenie gleby = lepsze warunki do rozwoju mikroorganizmów tlenowych, 
• skuteczniejsza redukcja wtórnego zachwaszczenia, np. stokłosy żytniej,
• ograniczenie rozwoju szkodników glebowych: ślimaki, rolnice, drutowce,
• wiosenne nagrzewanie.

Finalnie wpływa to na szybkie, pełne i wyrównane wschody roślin. 

Jesienna uprawa gleb lżejszych

Gleby lżejsze nie są do końca agrotechnicznie zalecane pod uprawę buraków cukrowych czy kukurydzy. To rośliny, które powinny być uprawiane na glebach cięższych, potencjalnie bardziej urodzajnych, czyli o wysokich właściwościach sorpcyjnych i większej pojemności wodnej. Dzięki temu mogą efektywniej kumulować składniki pokarmowe z wysokich dawek nawozowych i wydawać największe plony korzeni i ziarna. 

Niestety w wielu rejonach kraju, jak i w danym gospodarstwie, brakuje dobrych gleb. Rejonizacja uprawy zachęca rolnika do uprawy buraka cukrowego czy kukurydzy na słabszych stanowiskach. Automatycznie wiąże się to z większym ryzykiem uprawy, szczególnie w lata suche. Niższe plony i gorsza jakość często wpływają na straty, jakie rolnik ponosi na takich stanowiskach.  

Zaletą gleb lżejszych jest łatwiejsza ich uprawa, tzn. mniejsze opory narzędzi,  brak ograniczeń związanych np. z nadmiarem opadów, możliwość szybkiego podniesienia odczynu gleby itp. Takie gleby bardzo szybko się osuszają, dzięki czemu w krótkim okresie czasu możemy wykonać właściwą uprawę. Należy pamiętać, że są to gleby mało plastyczne, które słabo pracują pod wpływem wilgoci czy mrozu. Łatwo tworzy się na nich podeszwa płużna, która w okresie niedoborów opadów wyraźnie ogranicza podsiąk wody do góry i na odwrót w okresie ich nadmiaru, tworzą się liczne zastoiska. Dlatego w okresie jesiennym raz na 4 lata powinno wykonać się głęboszowanie. Głębokość pracy głębosza powinna być od 5 do 10 cm niżej od warstwy zagęszczonej, a jego dłuta proste bez gęsiostopek. 

NALEŻY PAMIĘTAĆ, że na glebach lżejszych szybciej tworzy się podeszwa płużna niż na glebach ciężkich.

Gleby lżejsze zawierają mniej próchnicy, a jej poziom jest bardzo płytki. Dlatego niewskazane jest stosowanie głębokiej orki, która rozrzedza jej zawartość i wydobywa tzw. martwicę do góry, czyli glebę jałową pozbawioną życia biologicznego. Wówczas na całych polach lub placowo możemy zauważyć na roślinach uprawnych niedobory wody i składników pokarmowych. W efekcie wiosną dochodzi do wypadania roślin uprawnych i wtórnego zachwaszczenia.

Erozja wietrzna na glebach lżejszych

Kolejnym niekorzystnym zjawiskiem na glebach lekkich jest erozja wietrzna.

Gleby lżejsze, po zbiorze przedplonu, powinny zostać w formie ścierniska. Szybka, sierpniowa uprawa naraża je na erozję wietrzną. W okresie letnich miesięcy i silnych porywczych wiatrów wynoszone są tony najcenniejszych składników gleby, takich jak: 

• deficytowa próchnica  
• drobne części organiczne, 
• najdrobniejsze drobiny mineralne.

Jesienne przygotowanie gleb lżejszych polegałoby na zabezpieczeniu ich przed erozją wietrzną, również poprzez zasiew międzyplonu, który jesienią lub wczesną wiosną można wymieszać z glebą. 

Finalnie jesienna uprawa gleb cięższych i lekkich powinna być podstawą do uzyskania największej ilości celów. Natomiast wiosną ma być płytka i ograniczyć się do wyrównania warstwy ornej, przerwania parowania i niszczenia wschodzących chwastów.

Właściwy odczyn gleby jesienią

Jesienne przygotowanie gleby to nie tylko uprawa roli, ale również nadanie jej właściwego odczynu. Szczególne znaczenie ma to w przygotowaniu stanowiska pod rośliny wrażliwe na kwaśny odczyn gleby. Kukurydza i buraki cukrowe to rośliny, które najwyraźniej obniżają wielkość plonowania.

Dlatego termin jesienny jest terminem ostatecznym do zastosowania nawozów wapniowych. Wielkość dawki i dobór nawozu wapniowego będzie uzależniona od kwasowości gleby. Najszybciej pH gleby podniesiemy nawozami kredowymi lub dobrze zmielonymi wapieniami. Wapna tlenkowe teoretycznie działają najszybciej, ale są agresywne dla życia biologicznego, a na glebach lekkich niszczą strukturę gruzełkowatą, dlatego w praktyce nie są stosowane.

Jesienne nawożenie fosforem i potasem

Jesienne przygotowanie stanowiska związane jest z wprowadzeniem składników pokarmowych do gleby takich jak fosfor czy potas. Doskonale sprawdzi się MacroSpeed Optima. 

Racjonalne  nawożenie mineralne to nie tylko odpowiednie składniki czy wielkość dawki, ale również odpowiedni termin wysiania. Uzależniony jest on od składu mechanicznego gleby. Na glebach ciężkich i średnich wprowadzenie fosforu oraz potasu powinno mieć miejsce jesienią, natomiast na glebach lżejszych wiosną. Warto skorzystać z nawozu MacroSpeed Premium.

Związane jest to z właściwościami sorpcyjnymi, czyli zdolnością do zatrzymywania składników pokarmowych w glebie. Na glebach lżejszych  o mniejszych właściwościach są one wypłukiwane, przemywane lub blokowane, zatem ulegają dużym stratom.

W związku z tym jesienne nawożenie potasem, jak i fosforem jest mało efektywne i niewskazane. W tym przypadku wczesną wiosną polecam przedsiewne, rzutowe nawożenia potasem - najlepiej MacroSpeed Elite - i współrzędny wysiew fosforu. 

Wnioski 

1. Takie uprawy jak buraki cukrowe i kukurydza stawiają wysokie wymogi pod względem jakości przygotowania gleby do okresu zimowego i wiosennego.
2. Jesienne błędy w uprawie gleby lub częste uproszczenia, w okresie wiosennym są już trudne lub niemożliwe do nadrobienia. 
3. Szczególnie gleby skrajnie ciężkie lub lekkie wymagają dużo precyzyjnych zabiegów i dodatkowych czynności agrotechnicznych, aby nadać im odpowiednią wartość rolniczą. 
4. Właściwe przygotowanie gleby to kompleksowość zabiegów  i adekwatne nakłady, które przekładają się na efekt finalny czyli zysk.