Kryteria doboru nawozu

Nawożenie mineralne jest jednym z najbardziej plonotwórczych elementów budowania wielkości i jakości plonu.

Każdy z producentów rolnych staje przed ważnym wyborem i zakupem właściwego nawozu - szczególnie wieloskładnikowego. Ceny rosną i są bardzo zróżnicowane. O tym decyduje: 

• skład chemiczny 
• koncentracja  składników, 
• rozpuszczalność  = dostępność  składników,
• pochodzenie,
• koszt produkcji.

Koszty nawożenia

Koszty nawożenia należą do największych w całej agrotechnice upraw polowych, a zwłaszcza  warzywniczych. W ostatnich latach poniesione nakłady w produkcji roślinnej wyrównują się z przychodem uzyskanym po ich sprzedaży. To oznacza brak rentowności upraw, a to z kolei ogranicza rozwój gospodarstw oraz poziom życia.  

Czym się kierować przy wyborze nawozu wieloskładnikowego?

Aby zwiększyć opłacalność produkcji roślinnej, musimy podwyższać efektywność stosowanych środków produkcji. W zakresie nawożenia oznacza to maksymalne wykorzystanie składników pokarmowych z nawozów przez rośliny. 

Finalnie taki sam poziom nawożenia, a wyższy plon z hektara.

Efektywność nawożenia to właściwy dobór nawozu. Przy jego wyborze kierujmy się:

• odpowiednio dobranym stosunkiem fosforu do potasu, 
• koncentracją składników, 
• stopniem ich rozpuszczalności w wodzie,
• obecnością dodatkowych składników, jak siarka, wapń, magnez, 
• granulacją,
• ciężarem właściwym itp. 

Należy pamiętać, że na glebach kwaśnych, rzadko wapnowanych, dostępność fosforu i potasu jest mocno ograniczona. Dlatego w takim przypadku nawet odpowiednio dobrany nawóz mineralny będzie miał niską efektywność tworzenia plonu. 

Ceny nawozów 

Wybór nawozu to nie tylko cena, to przede wszystkim wiele danych potrzebnych do właściwej decyzji. 

Dobór proporcji nawozu - ustalenie odpowiedniego stosunku P:K

Wymaga to wiedzy w zakresie zasobności gleby w składniki pokarmowe. Do tego potrzebna jest analiza chemiczna gleby, która określa poziom fosforu, potasu itp.

Na glebach o niższej zasobności w potas będziemy wybierać nawozy, w których jest duża jego przewaga w stosunku do fosforu i będzie ona na poziomie 1:2-3.

Tam, gdzie będzie mało fosforu, wybieramy P:K w węższym zakresie 1:1-1,5.

Powyższa zależność oraz wielkość dawki pozwoli na podnoszenie zasobności gleby: 

• przy niskiej zasobności będą to dawki budujące, 
• przy średniej wyrównawcze,
• przy wyższej pokrywające ilość wywiezionych składników z pola w postaci plonu.

Jaka dawka nawozu?

Znajomości wymagań pokarmowych poszczególnych gatunków roślin uprawnych  

Dla roślin tzw. potasolubnych (kukurydza, burak cukrowy, ziemniaki, rzepak), które  pobierają około 240-350 kg tego składnika, należy dobierać nawozy wieloskładnikowe o wysokiej koncentracji potasu (pow. 30% K₂O). Nawet uwzględniając zasobność gleby, są to wysokie dawki nawozów mineralnych. 

W praktyce nawet i takie nawozy wieloskładnikowe nie są w stanie wprowadzić tyle potasu, aby pokryć planowane zapotrzebowanie. Dlatego często bilansujemy ten składnik, wysiewając nawozy potasowe osobno. Precyzyjnie uzupełniają go pod względem ilościowym. Wskazaniem jest właściwy dobór nawozu, który jednocześnie dostarczy w nawożeniu niezbędne składniki, jak siarka, wapń i magnez.

Znajomość składu nawozu i wysoka koncentracja składników daje możliwość pokrycia zapotrzebowania roślin o dużym zapotrzebowaniu na fosfor i potas. W nawozach o niskim poziomie składników dochodzi do stosowania gigantycznych dawek nawozów na 1 ha. 

Dla przykładu, wg potrzeb nawozowych należy dostarczyć 180 kg K₂O/ha. Dysponując nawozem wieloskładnikowym o niskim poziomie potasu, np. 20% K₂O należy wysiać 900 kg na 1 ha, natomiast bardziej skoncentrowanym, np. 32% K₂O tylko 560 kg/ha. Wielkość dawki decyduje o wydłużeniu czasu pracy przy załadunku nawozu, jak i jego wysiewie na polu. Dzisiaj w gospodarstwie jest go coraz mniej, jak i "rąk do pracy”. To  ogranicza skuteczność, terminowość i dokładność wielu wykonywanych prac agrotechnicznych. To obecnie najdroższy element jego funkcjonowania. 

Wiedza w zakresie dostępności i pobierania składników przez rośliny. 

Rozpuszczalność składników w wodzie

W tym zakresie należy podkreślić, że wartość nawozu wieloskładnikowego zależy od stopnia rozpuszczalności składników w wodzie. Im jest go więcej, tym efektywniej nawóz zostanie wykorzystany do budowania plonu. Dotyczy to przede wszystkim fosforu. 

Zatem nawozy wieloskładnikowe, które mają 90% i więcej fosforu rozpuszczalnego w wodzie w stosunku do ogólnego możemy uznać za wysoko wartościowe. Umieszczone informacje na workach co do stopnia rozpuszczalności określają jego dostępność i wykorzystanie przez rośliny. Ilość rozpuszczalnego fosforu w wodzie jest również wyznacznikiem jego ceny. Im jest go więcej, tym jest droższy.

Świadomość  o stosunkowo wysokim zapotrzebowaniu roślin na siarkę, wapń, magnez zwraca naszą uwagę na te nawozy, które w swoim składzie dodatkowo zawierają powyższe makroskładniki.

Granulacja nawozu

Równa granulacja daje możliwość precyzyjnego wysiewania nawozu na polu 

Nawozy o równej granuli bez frakcji pylistych czy krystalicznych równo pokrywają powierzchnię pola. 

Wyższy ciężar właściwy daje nam możliwość rozrzucenia nawozu, np. w szerokich ścieżkach technologicznych pow. 32 m lub w warunkach umiarkowanego wiatru. 

Wybór nawozu i ustalenie poziomu nawożenia - analiza gleby

W wielu gospodarstwach nie ma aktualnych analiz glebowych lub występuje duża mozaika w obrębie pola. W takich przypadkach trudno dokonać wyboru nawozu i ustalić poziom nawożenia. Dlatego należy kierować się wymaganiami pokarmowymi roślin (tab 1.).

Tab 1. Wymagania pokarmowe roślin uprawnych 

Na tej podstawie można z mniejszą dokładnością ustalić proporcje fosforu względem potasu, ale jest to bardziej profesjonalne niż kierowanie się niską ceną nawozu.

Biorąc pod uwagę kolejną zależność - duże zróżnicowanie pokarmowe roślin uprawianych w danym  gospodarstwie - polecam uniwersalność proporcji P:K w obrębie 1:2. Zmniejsza to asortyment nawozów na magazynie i jednocześnie zwiększa efektywność zarządzania.