Jak zwalczać słodyszka rzepakowego?

Aspekt praktyczny - wstęp do walki 

Coraz częściej obserwujemy populacje słodyszka rzepakowego o obniżonej wrażliwości na insektycydy. W praktyce oznacza to konieczność bardziej hybrydowego podejścia do jego zwalczania, czyli łączenia działania chemicznego z mechaniczno-fizycznym.

W praktyce polega to na tym, że stosując pyretroidy (przykłady przedstawiono w dalszej części artykułu), warto połączyć je z adiuwantem silikonowym – preparatem Western w dawce 0,3 l/ha. Takie rozwiązanie wzmacnia skuteczność zabiegu, szczególnie w sytuacji występowania populacji o ograniczonej wrażliwości na substancje aktywne.

Preparat Western działa przede wszystkim fizycznie, co oznacza, że nie opiera się wyłącznie na klasycznym mechanizmie chemicznym. Po zastosowaniu tworzy na powierzchni ciała szkodnika lepką, polimerową powłokę, która ogranicza jego ruchliwość oraz zatyka przetchlinki odpowiedzialne za oddychanie. W efekcie dochodzi do zahamowania podstawowych funkcji życiowych owada, jego unieruchomienia, a w konsekwencji – śmierci.

Dodatkową zaletą preparatu Western jest poprawa właściwości fizyczno-chemicznych cieczy roboczej. Produkt zwiększa przyczepność i pokrycie roślin, co jest szczególnie istotne w przypadku środków kontaktowych lub formulacji o słabszych właściwościach użytkowych. Dzięki temu wzrasta zarówno skuteczność, jak i długość działania tradycyjnych środków ochrony roślin.

Western ogranicza również zmywanie cieczy roboczej przez niespodziewane opady. Tworzona na powierzchni roślin trwała powłoka sprawia, że substancje aktywne mogą dłużej utrzymywać się na roślinie i stopniowo wnikać do jej tkanek. Jednocześnie podczas wykonywania zabiegu preparat zmniejsza ryzyko znoszenia substancji czynnych na sąsiednie uprawy, poprawiając bezpieczeństwo aplikacji.

Takie połączenie działania chemicznego i fizycznego pozwala zwiększyć skuteczność zwalczania słodyszka oraz ograniczyć ryzyko dalszego rozwoju odporności w populacji szkodnika.

Opis słodyszka rzepakowego 

Słodyszek rzepakowy (Meligethes aeneus L.) uznawany jest za najgroźniejszego szkodnika rzepaku ozimego. Głównym sprawcą uszkodzeń są chrząszcze (podłużnie-owalne, długości 1,5-2,5 mm, barwy czarnej, o zielonym lub niebieskim odcieniu), które po przezimowaniu przelatują na żółto kwitnące rośliny rzepaku ozimego odżywiając się pyłkiem kwitnących kwiatów. Na kwiatach możemy znaleźć również żerujące larwy słodyszka jednak nie powodują one strat, ponieważ odżywiają się jedynie pyłkiem.

Przedstawiamy cykl rozwojowy słodyszka rzepakowego:

Słodyszek rzepakowy występuje na terenie całego kraju. Pomimo prognozowanej zmniejszającej się liczebności tego szkodnika nadal wyrządza on najwyższe szkody w stosunku do innych szkodników żerujących na rzepaku ozimym. Podczas masowego nalotu słodyszka oraz braku ochrony może dojść do zniszczenia od 75 do 100% pąków kwiatowych. Najbardziej sprzyjające warunki, w których następuje inwazja szkodnika, to średnia dobowa temperatura powietrza utrzymująca się na poziomie 15°C. Największe szkody słodyszek rzepakowy powoduje w fazie BBCH 50-57 (faza zielonego pąka). W takim przypadku jeden osobnik uszkadza kilka sąsiadujących ze sobą pąków kwiatowych.

Dlatego w tym okresie bardzo ważne jest terminowe i skuteczne zwalczanie tego szkodnika. Progi szkodliwości dla słodyszka rzepakowego przedstawiono w tabeli 1.

Obserwacja kluczem sukcesu 

Do obserwacji ilości chrząszczy bardzo pomocne są częste lustracje pól w tym okresie oraz rozstawione „żółte naczynia”. Jest to najbardziej skuteczny i najczęściej stosowany sposób monitoringu pierwszych nalotów i aktywności owadów na plantacjach rzepaku ozimego. 

Uszkodzenia słodyszkowe często mylone są z uszkodzeniami mrozowymi. Charakterystycznym elementem uszkodzeń na szypułkach jest ich zakończenie krótkim, rozszerzonym znamieniem (dno kwiatowe).

Stosowanie insektycydów przeciwko słodyszkowi rzepakowemu

Stosując insektycydy przeciwko agrofagom należy przestrzegać zasad integrowanej ochrony roślin:

• przestrzegać ekonomicznych progów szkodliwości,
• na pasach przybrzeżnych intensyfikować ochronę, 
• stosować odpowiednie zmianowanie (nie uprawiać rzepaku po sobie),
• zachowywać izolację przestrzenną pomiędzy plantacjami, 
• zwiększać udział niechemicznych metod zwalczania szkodników,
• odpowiedni dobór odmian (wznawiających wcześnie wegetację wiosenną i wcześnie kwitnących).

Chemiczne zwalczanie słodyszka rzepakowego 

Zwykle wykonuje się kilka zabiegów w trakcie okresu wegetacyjnego. Stosowanie chemicznych zabiegów przeciwko chowaczowi czterozębnemu i brukwiaczkowi powoduje ograniczenie występowania pierwszego nalotu słodyszka. W celu zwalczania Meligethes aeneus L. stosowane są insektycydy o działaniu głównie kontaktowym i żołądkowym, rzadziej systemicznym. W tabeli 2 przedstawiono insektycydy stosowane w celu zwalczania słodyszka rzepakowego. 

Problem odporności 

Bardzo poważnym problemem narastającym na coraz większą skalę jest problem odporności słodyszka na stosowane pyretroidy. Z tego powodu, podejmując decyzję o chemicznym zwalczaniu słodyszka rzepakowego, należy pamiętać o następujących założeniach, które zapobiegają nabieraniu odporności: 

• daną substancję aktywną należy stosować tylko raz w sezonie, 
• stały monitoring poziomu wrażliwości agrofagów na pestycydy, 
• ograniczenie stosowania substancji aktywnych w regionach, w których nastąpiło uodpornienie, 
• w przypadku zwalczania populacji odpornych nie należy stosować mieszanin insektycydów,
• stosować zalecane dawki (szczególnie nie zmniejszać ich),
• w przypadku wystąpienia odporności należy niezwłocznie poinformować pracowników Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.